کاربرد بیوفیدبک


بیوفیدبک چیست ؟

 

بیوفیدبک بسیار شبیه نوروفیدبک عمل می‌کند، در واقع نوروفیدبک خود نوعی بیوفیدبک است. بیوفیدبک به ما امکان می‌دهد تا کارکردهای فیزیولوژیک بدنمان را که به نظر غیر قابل کنترل می‌آیند، کنترل کنیم مانند ضربان قلب، دمای بدن، ریتم تنفس و تعریق پوست. حتما توجه کرده‌اید هنگامی‌که دچار اضطراب می‌شوید تعریق پوستتان زیاد می‌شود.

 

مثلا ممکن است کف دستتان به شدت عرق کند.  این حالت به‌ویژه هنگام امتحان دادن در بین کودکان و نوجوانان دیده می‌شود. افزایش تعریق نشانه وجود اضطراب است، در بیشتر مواقع به آن آگاه نیستیم و از همه مهم‌تر اینکه به نظر می‌آید کنترل آن در دست ما نیست. نوعی بیوفیدبک (بیوفیدبک تعریق پوست یا Skin Conductance یا SC) با وصل کردن سنسورهایی به دست، هدایت الکتریکی پوست را اندازه می‌گیرد. هر گاه پوست عرق می‌کند هدایت الکتریکی آن افزایش و در نتیجه مقاومت پوست کاهش می‌یابد، دستگاه با اندازه‌گیری این مقاومت می‌فهمد که تعریق پوست افزایش یافته و کودک را از این موضوع آگاه می‌کند.در این هنگام کودک سعی می‌کند با کمک درمانگر(بازی درمانی) اضطراب خود را کاهش دهد. به این ترتیب کم‌کم کودک یاد می‌گیرد که تعریق پوست و در واقع اضطراب خود را کنترل کند.

 

 

مهم‌ترين انواع بيوفيدبك:

 

 

 

الكترومايوگراف ElectroMyoGraph در اين روش از تعدادي الكترود براي اندازه‌گيري پتانسيل عمل ماهيچه استفاده مي‌شود. اين پتانسيل‌هاي عمل تنش عضلاني را موجب مي‌گردند. ورزشكار با مشاهده عيني تنش به وسيله EMG، ادراك آن بصورت ذهني را فرا مي‌گيرد و در نتيجه مي‌آموزد كه آن را كنترل كند. به اين ترتيب EMG به عنوان يك تكنيك Relaxation مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

 

دمافيدبك(بیوفیدبک حرارتی) Thermometer Feedback يك مقاومت گرمايي (ترميستور) به انگشت يا بافت پشت شخص متصل شده و دماي بدن او را اندازه‌ مي‌گيرد. به دليل ارتباطي كه بين افت دماي بدن و احساس استرس وجود دارد، دماي پايين بدن نشانه اين است كه بايد ريلكسيشن را آغاز نمود.

 

پاسخ الكتريكي پوست Galvanic skin Response جريان الكتريكي بسيار ضعيفي در پوست وجود دارد كه افراد قادر به درك آن نيستند. هرچه فرد از نظر هيجاني برانگيخته‌تر باشد، فعاليت غدد عرقي بيشتر خواهد بود. وجود عرق روي پوست مقاومت الكتريكی پوست را كاهش داده و باعث افزايش جريان الكتريكي خواهد شد. ورزشكاران از اين دستگاه جهت كاهش بي‌قراري و اضطراب قبل از مسابقات بهره مي‌برند.

 

بيوفيدبك تنفسي اين وسيله نرخ و حجم دم و بازدم را در نواحي مختلف مانند تنفس شكمي و تنفس سينه‌اي اندازه‌گيري كرده و فيدبك مي‌دهد. به اين ترتيب فرد از وضعيت تنفس خود آگاه شده و آن را تنظيم مي‌كند. معمولا هنگام‌ اضطراب ريتم تنفس و حجم آن دچار تغيير مي‌گردد و برعكس آن با كنترل ريتم مي‌توان اضطراب و استرس را كنترل كرد.

 

تاريخچه بيوفيدبك نيل ميلر (Neel miller)، روانشناس و دانشمند علوم عصبي كه در اواسط قرن بيستم در دانشگاه ييل (Yale) كار مي‌كرد، به عنوان پدر بيوفيدبك مدرن شناخته مي‌شود. او در جريان يك اتفاق هنگام انجام آزمايش‌هاي خود روي موش‌هاي صحرايي درباره شرطي‌سازي كلاسيك، موفق به كشف اصول اوليه بيوفيدبك شد. او و تیمش فهميدند كه با تحريك مركز لذت در مغز يك موش فلج به وسيله الكتريسيته، امكان اين وجود دارد كه بتوان آن‌ها را براي كنترل آثار متفاوتي از جمله ضربان قلب، فشار خون، دماي بدن و… آموزش داد. تا آن زمان متخصصين اعتقاد داشتند كه فرايندهاي فيزيولوژيك (مانند ضربان قلب) منحصراً در كنترل دستگاه عصبي خودمختار مي‌باشند. دكتر المرگرين (Elmer Green) بعضي تحقيقات ريشه‌اي روي محدوده خودتنظيمي (self Regulation) انسان در فرايندهايي كه بطور طبيعي با ذهن ناهشيار كنترل مي‌شوند انجام داد واين تكنيك‌ها را با موفقيت در درمان سردردهاي ميگرني و فشارخون بالا به كار برد